Nhìn trên quả địa cầu, nước Ý có hình một cái giày ống cao gót. Chỉ loanh quanh trong cái gót giày bé xíu đã có hơn 470 điểm thăm quan thú vị.

photo11-d-n-v-i-gi-c-mo-màu-lam-polignano-a-mare

Tất nhiên, chỉ với 10 ngày nhân kì nghỉ lễ Phục sinh, chúng tôi chẳng thể nào đi hết chừng ấy điểm, dù chỉ là “chấm”, nói theo ngôn ngữ các bạn hay đi du lịch. Bỏ chỗ nọ, thêm chỗ kia, rồi cũng thống nhất được lịch trình. Làng chài Gallipoli xinh xắn, Lecce có nghề nặn tượng giấy bồi, Ostuni toàn nhà trắng, Polignano ấn tượng những ngôi nhà trên vách đá, Alberobello độc đáo nhất với những ngôi nhà hình chóp, tiếng Ý gọi là trullo, Matera toàn nhà trong động núi, và tuyệt nhất là những đồng hoa dại miên man, đủ màu rực rỡ trong ánh trời chiều nam Âu.

Mặc dù Ý cũng có hệ thống giao thông công cộng xuyên suốt đất nước khá phát triển nhưng miền nam không phát triển bằng, lại thêm tính không đúng giờ nổi tiếng của người Ý, cậu bạn Ý quê Lecce khẳng định nếu không thuê ô tô tự lái, chúng tôi có thể sẽ phải dành phần lớn thời gian của kì nghỉ vêu mặt tại các sân ga, thậm chí không thể biết tàu ngày hôm đó có tới hay không. Đặt trước dịch vụ thuê ô tô trên mạng internet, đến sân bay Brindisi, chúng tôi mất không quá 15’ làm thủ tục nhận xe. Đón thêm một đôi bạn từ Đức sang nhập hội, chúng tôi đến làng chài Gallipoli khi đã hơn 10h đêm.

LÀNG CHÀI GALLIPOLO – THỊ TRẤN XINH ĐẸP

photo2-pháo-dài-c-gallipoli

Được lập nên bởi người Hy Lạp cổ đại, tên Gallipoli theo tiếng Hy Lạp (Kallipolis) có nghĩa là “Thị trấn xinh đẹp”. Chỉ cách một cây cầu nhỏ, khác hẳn vẻ đông đúc náo nhiệt bên thị trấn mới, vẻ đẹp man mác của dãy nhà đá trắng uốn theo con đường ven biển bên khu thị trấn cổ Gallipoli gợi nhớ rất nhiều đến những ngôi làng xinh xắn trên các đảo Địa Trung Hải Hy Lạp. Người dân ở đây trước có nghề đan vó, nhưng hiện giờ chỉ còn là kỉ niệm với rất nhiều vó nan lớn nhỏ, vỏ cua, vỏ sò, đầu cá phơi khô treo trang trí phía ngoài tường nhà khu phố cổ. Loanh quanh thế nào rồi các con ngõ nhỏ rối rắm như mê cung cũng dẫn ra con đường đi dạo ven biển. Tháng 4 châu Âu gió vẫn còn se lạnh, nhiều cửa hàng, quán xá còn chưa mở cửa, bàn ghế vẫn xếp chồng dựa vào tường thành. Ngoài bến cảng, các bác thuyền chài tranh thủ đan lưới, gỡ tôm. Được tài trợ bởi dự án bảo tồn sinh vật biển của Liên minh châu Âu, người dân Gallipoli được khuyến khích sử dụng loại lưới mắt to, bỏ đi các loại lưới mắt nhỏ tận thu truyền thống. So với nhiều nơi trong vùng, Gallipoli có khá nhiều nhà hàng xinh xắn và ngon miệng. Các loại cá, tôm, cua đều tươi rói, có thể ăn sống. Cá thái lát mỏng rưới dầu ô liu, đặc biệt loại tôm nhỏ thân tròn màu đỏ ăn sống cực kì ngọt và mướt.
Nếu có thời gian, và nếu có ô tô tự lái, bạn cũng có thể lái xe dọc bờ biển, thích đâu dừng đó, nước biển ở đây rất trong, cát rất trắng, và không khí vô cùng trong lành.

POLIGNANO A MARE – GIẤC MƠ MÀU LAM

photo13-polignano-a-mare-n-i-ti-ng-b-i-nh-ng-can-nhà-trên-vách-dá-th-ng-d-ng-nhô-sát-mép-bi-n

Rời Gallipoli, đêm thứ 3 của hành trình chúng tôi dừng chân ở “Giấc mơ màu lam” – Polignano a Mare.  “Tôi nghĩ một giấc mơ như thế này sẽ chẳng còn quay lại; tôi thấm xanh khuôn mặt và bàn tay; gió bỗng cuốn tôi đi, và tôi bay trong bầu trời vô tận” – là lời bài hát tiếng Ý đầu tiên thày dạy tiếng Ý ở trường đại học Perugia dạy chúng tôi, cũng là bài hát tiếng Ý duy nhất tôi thuộc hết lời.  Lời bài hát giản dị, phóng khoáng, hệt như thiên nhiên và tính cách con người nam Âu, những bản tình ca thấm đẫm màu xanh Địa Trung Hải: “Volare”, “Trở về Suriento”, “Santa Lucia” … Hẳn người dân quê hương Polignano a Mare phải rất tự hào về Domenico Modugno khi cho đặt một bức tượng bằng đồng tác giả bài hát Volare ngay bờ biển trung tâm thị trấn. Trong suốt hơn nửa thế kỉ qua bài hát đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và được rất rất nhiều ca sĩ nổi tiếng thu âm: Frank Sinatra, Louis Armstrong, Ella Fitzgerald, Luciano Pavarotti, Andrea Bocelli, Dalida, Gipsy Kings. Một bài hát đẹp, man mác âm hưởng dân ca của một vùng đất nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa: Hy Lạp, Ả Rập, Byzantine, Tây Ban Nha và Norman. Khu phố cổ bao quanh bởi tường thành và cổng vào bằng đá được xây dựng trên vách đá thẳng đứng nhô ra biển, cùng những hang động nhũ đá được trang trí thành nhà hàng, khách sạn là nét độc đáo hấp dẫn khách du lịch. Đi dạo trong trung tâm phố cổ Polignano, nếu để ý sẽ thấy có rất nhiều khoảng sân sát mép đá để mọi người đứng ngắm những con sóng tung bọt trắng xóa vào các hang động hun hút ven biển. Ngoài ra, đáy biển hoang sơ chưa bị con người khai thác cũng là điểm đến thu hút những tay ưa thích môn lặn biển.

photo12-tu-ng-d-ng-domenico-modugno,-d-ng-tác-gi-bài-hát-volare-n-i-ti-ng

ALBEROBELLO – NHỮNG CÁNH ĐỒNG HOA BẠT NGÀN & NHÀ CHÓP NÓN

Đường từ Polignano ngang qua Ostuni thăm thị trấn toàn nhà trắng, đi tiếp đến Alberobello rất đẹp. Chưa ở đâu những cánh đồng hoa dại rực rỡ và bạt ngàn như ở đây, thế nên đừng đi đường cao tốc, đi đường nhỏ mới dừng được dọc đường. Hoa poppy (cùng họ hoa thuốc phiện nhưng không có nhựa) đỏ thắm, cao ngang ngực người xen lẫn hoa dại màu vàng rực rỡ. Những cánh đồng ô liu trải dài hàng km với hàng trăm gốc cây trăm tuổi xù xì nổi trên những thảm hoa dại đủ màu sắc.
Đã từ rất rất lâu tôi ấp ủ kế hoạch đến nơi có những ngôi nhà hình chóp nón màu trắng trông y hệt những nhà chóp của các chú lùn trong truyện cổ tích. Tiếng Ý gọi là trullo, xuất phát từ gốc Hy Lạp có nghĩa là mái vòm để gọi những ngôi nhà đá cổ chóp mái hình nón, đặc trưng của Alberobello, có nghĩa là “rừng cây đẹp”, được đặt tên theo rừng sồi nguyên thủy Arboris Belli trước từng phủ kín vùng này. Dù rừng sồi không còn nữa, nhưng Alberobello vẫn luôn đẹp, cùng với hơn 1500 nhà chóp san sát độc đáo, là 1 trong 50 di sản UNESCO của nước Ý.

photo9-nh-ng-g-c-ô-liu-xù-xìu-hàng-tram-nam-tu-i-n-i-b-t-trên-d-ng-hoa-d-i

Những gốc olive xù xì hàng trăm năm tuổi nổi bật trên đồng hoa dại

Di sản nhà mái chóp khu vực Alberobello và các vùng phụ cận chủ yếu được xây dựng vào khoảng giữa thế kỉ 14 đổ lại, là ví dụ tuyệt vời về loại hình kiến trúc tự phát, với mục đích ban đầu dễ phá, dễ dựng, nhưng hóa ra lại cực kì bền vững, qua bao thế kỉ vẫn được người dân làm nhà ở, hoặc cải tạo làm khách sạn, nhà hàng, cửa hiệu.
Thông thường mỗi khu nhà chóp của một gia đình bao gồm một nhà chính chóp tròn ở giữa, xung quanh có thể thêm vài căn nhỏ hơn. Tường nhà dày, chỉ vài cửa sổ thông gió bé tí xíu, giữ cho trong nhà luôn ấm về mùa đông và mát về mùa hè.
Nhà chóp Trullo miền đông nam Ý là một trong những ví dụ độc đáo của các công trình kiến trúc thô sơ cổ xưa vẫn còn tồn tại và được sử dụng hàng ngày trong cuộc sống văn minh. Hiện khá nhiều nhà chóp cổ trong khu trung tâm thị trấn được sửa lại thành nhà nghỉ cho khách du lịch. Trang trí xinh xắn, không khí ấm cúng, cộng thêm lòng hiếu khách tuyệt vời của người dân, các nhà trọ trullo hầu như luôn kín khách những tháng cao điểm du lịch hè. Rất may mắn là Alberobello hiện vẫn chưa quá đông khách tour đoàn lớn, khách du lịch chủ yếu vẫn vài nhóm nhỏ hoặc gia đình người Ý, thị trấn vẫn giữ được vẻ duyên dáng êm đềm, người dân vẫn cực kì thân thiện.

photo17-khu-ph-chính-rione-monti-t-p-n-p-quán-xá-d-luu-ni-m

Khu phố chính Rione Monti tấp nập quán xá đồ lưu niệm.

 

photo21-dù-không-mua-hàng-bà-ch-hàng-luu-ni-m-v-n-h-h-i-m-i-tôi-lên-sân-thu-ng-sau-nhà-ng-m-các-mái-chóp-san-sát

Dù không mua hàng bà chủ hàng lưu niệm vẫn hồ hởi mời tôi lên sân thượng sau nhà ngắm các mái chóp san sát.

 

photo19-trulli-du-i-mua

Trulli dưới mưa.

MATERA –  NHÀ KHOÉT TRONG NÚI ĐÁ 

Rời Alberobello, chúng tôi đến thăm một di sản văn hóa thế giới khác, thị trấn Matera với những ngôi nhà khoét trong núi đá.
Đã từng một thời gian dài gần như bị bỏ hoang, ngày nay Matera rất nổi tiếng với hai khu nhà động đá là Sasso Caveoso và Sasso Barisano, gọi chung là Sassi (số nhiều của Sasso trong tiếng Ý). Các nhà hang đá vùng Matera có nguồn gốc từ thời tiền sử và được cho là gắn liền với những cư dân cổ xưa nhất của nước Ý từ thời đồ đá cũ.

photo25-matera-và-nh-ng-can-nhà-hang-t-th-i-ti-n-s

Matera và những căn nhà hang từ thời tiền sử

Từng là một trong những khu dân cư nghèo nhất nước Ý, nghèo nhất Tây Âu trong những năm ’50 của thế kỉ trước, lại bị đe dọa nghiêm trọng bởi dịch sốt rét, môi trường sống mất vệ sinh trong các hang đá ở Matera bị coi như sự sỉ nhục đối với công cuộc phát triển đất nước thời kì hậu chiến, chính phủ nước Cộng hòa Ý đã có những biện pháp mạnh mẽ vừa hỗ trợ vừa ép buộc người dân địa phương chuyển ra sống ở những khu dân cư xây dựng mới hiện đại. Nhưng cũng rất nhiều người dân tìm cách quay về sống trong những hang đá của họ, “duy nhất trên thế giới nơi người dân cực kì tự hào được sống trong những ngôi nhà dựng lên từ thời tổ tiên họ 9000 năm về trước”.

Không phải đơn giản Matera được phong di sản UNESCO. Khu Sassi ở Matera là một trong khu dân cư hang động cổ nhất còn duy trì cuộc sống sinh hoạt, một trong những ví dụ sinh động nhất về sự hòa hợp hoàn hảo giữa hệ sinh thái của con người và môi trường tự nhiên được duy trì qua nhiều thế kỉ, hoàn toàn sử dụng các nguyên liệu từ đá địa phương.
Các nhà hang động trước kia chủ yếu là nơi sinh sống của những nông dân nghèo, không có điều kiện mua nguyên vật liệu xây nhà lớn trên nền đất phẳng. Nhiều nhà thoạt nhìn ngoài cửa tưởng bé, nhưng khi bước vào trong là rất nhiều phòng lớn nhỏ, từ phòng khách, phòng ăn, phòng ngủ, thậm chí cả buồng phía sau dành cho vật nuôi.

photo27-nh-ng-con-du-ng-dá-c-ngay-trên-nóc-nh-ng-can-nhà-hang-matera

Những con đường đá cổ ngay trên nóc những căn nhà hang Matera

Matera đang dần tái sinh, một trong những cách làm du lịch khá thông minh của người dân nơi đây là khôi phục lại các hang động (Casa Grotta di Vico Solitario, Casa del Grotta Barisano), giữ nguyên các vật dụng và thiết bị sinh hoạt vẫn được sử dụng cho đến những năm ’50 thế kỉ trước. Khách tham quan sẽ cực kì ấn tượng với những khám phá cách thức sinh hoạt của người dân địa phương, cách họ thích nghi với những điều kiện sống nghèo nàn. Gà được nuôi dưới gầm giường, chó cừu dê lợn nằm ngồi trên sàn, ngựa buộc góc phòng và trẻ em có thể ngủ ở bất cứ nơi đâu. Nam giới, phụ nữ, trẻ em, động vật cùng sinh sống. Mù chữ đứng ở mức 90%, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh tới 50%, sốt rét, đau mắt hột, tả, thương hàn và suy dinh dưỡng cực kì phổ biến.

photo26-matera-và-nh-ng-can-nhà-hang-t-th-i-ti-n-s

Matera và những căn nhà hàng từ thời tiền sử

Dù sau năm ’50 thế kỉ trước vẫn có những người dân sinh sống rải rác trong các hang động với điều kiện sống thô sơ, nhưng chỉ từ sau khi được công nhận di sản thế giới năm 1993, Matera mới thực sự tái sinh, thu hút sự chú ý của khách du lịch. Kinh doanh nhỏ lẻ phát triển, các khách sạn được cải tạo đầu tư từ những hang động cũ, thậm chí cả những khách sạn sang trọng có giá 4-500 Euro/phòng/đêm. Một trong những khách sạn đáng được nhắc đến là Sextantio Grotte Civita với cách đầu tư thông minh và ý thức gìn giữ di sản. Khác với kiểu tiện nghi của các khách sạn 5* như Four Seasons hay các resort ở Maldives với những bể bơi và tiện nghi sang trọng, các phòng khách sạn ở đây được giữ nguyên hình dạng nhà hang nguyên thủy, lắp đặt các thiết bị sinh hoạt tiện nghi nhưng vẫn hài hòa với nét cổ xưa của cuộc sống trong hang. Không có quầy bar, không tivi điện thoại, các tầng không đồng đều, những bức tường đá thô ráp, nhiều phòng thậm chí không có cửa sổ. Thay vào đó, đây là sự xa xỉ của trải nghiệm độc đáo, của câu chuyện đằng sau mỗi căn phòng làm cho mỗi phòng nơi đây thành duy nhất. Máng động vật được cải tạo thành bồn tắm, khăn cô dâu từ đám cưới cổ được dùng làm khăn trải giường, thau đồng đựng sữa và pho mát nay thành thau bỏ giấy vụn, ghế băng của thợ mộc làm bàn, và dụng cụ vắt sữa làm ghế.
Năm 2003, Mel Gibson đã chọn Matera làm địa điểm quay nhiều cảnh trong bộ phim “The Passion of the Christ”, làm nhiều người chú ý hơn đến thị trấn đặc biệt này. Đến năm 2006 đã có khoảng 2.000 người quay về sống trong khu nhà hang Sassi. Matera, nơi đã từng là một hệ thống nhà ổ chuột dưới lòng đất, từng bị bỏ hoang, nay đang dần chuyển mình thành một điểm đến sang trọng độc đáo.

photo29-matera-lung-linh-ma-m-khi-chi-u-mu-n-lên-dèn

Matera lung linh ma mị khi chiều muộn lên đèn

HÀNH TRÌNH  GALLIPOLI – LEECE – OSTUNI – POLIGNANO A MARE – ALBEROBELLO – MATERA

Phương tiện giao thông: đi máy bay hoặc tàu hỏa đến Bari hoặc Brindisi rồi từ đó bắt tàu địa phương hoặc thuê ô tô tự lái. Ô tô nên thuê trước trên mạng sẽ đỡ mất thời gian làm thủ tục khi đến. Các hãng cho thuê xe lớn như Eurocar, Hertz đều có văn phòng giao nhận xe và bãi đỗ tại các sân bay.

photo30-s-nh-l-tân-sextantio-grotte-civita-du-c-trang-hoàng-b-i-nh-ng-d-dùng-c-i-t-o-t-v-t-d-ng-xua-cu

Sảnh lễ tân Sextantio Grotte Civita được trang hoàng bởi những đồ dùng cải tạo từ vật dụng xưa cũ

Khách sạn: vào mùa cao điểm nên đặt trước online qua các trang mạng uy tín như www.booking.com, www.tripadvisors.com, nên chịu khó đọc kĩ các thông tin đăng tải và các nhận xét của khách trước để có quyết định hợp lí. Hoặc sau khi đã chọn được khách sạn, có thể tìm trang web hoặc số điện thoại liên hệ trực tiếp, sẽ có nhiều khả năng giảm được 5-10% giá phòng.

Phòng ăn sáng khách sạn Sextantio Grotte Civita

Ẩm thực: gần biển nên quanh vùng rất nhiều nhà hàng hải sản tươi sống rất ngon. Tiết kiệm hơn có thể ăn pizza, mì ống. Nếu thuê căn hộ, hoặc trullo có bếp, có thể ra chợ mua hải sản tươi về tự chế biến. Rau và hoa quả phong phú, giá cả phải chăng.

photo31-phòng-an-sáng-khách-s-n-sextantio-grotte-civitaphoto5-món-tôm-thân-tròn-an-s-ng,-tuoi-và-ng-t

Món tôm thân tròn ăn sống, tươi và ngọt

Quà lưu niệm: sản vật địa phương chủ yếu là dầu ô liu, rượu vang, đồ gốm sứ lưu niệm, tượng đất nung, giấy bồi, các sản phẩm thêu ren.

Text & Photo: HIỀN BẦU

TTVH & ĐÀN ÔNG 8/2014