Với 30 năm kinh nghiệm làm quy hoạch và kiến trúc ở nhiều nơi trên thế giới, Tiến sĩ Ngô Viết Nam Sơn, chủ tịch Công ty Tư vấn Thiết kế Ngô Viết, là một trong những kiến trúc sư hàng đầu ở Việt Nam hiện nay và những công trình của ông phần lớn đều gắn liền với quê hương, đặc biệt là Sài Gòn.

Hổ phụ sinh hổ tử

Ông từng tham gia quy hoạch và thiết kế nhiều dự án lớn như Khu đô thị mới Nam Sài Gòn, Khu đô thị Bắc Hà Nội, Quy hoạch Đô thị mới Filinvest và nhà ga sân bay quốc tế Aquino (Philippines), Phố Đông và hai bờ sông Hoàng Phố (Thượng Hải, Trung Quốc), Thành phố Kyoto Thế kỷ 21 (Nhật Bản), Dự án phát triển Le Havre (Montreal, Canada)…

Như người ta vẫn hay nói: “Hổ phụ sinh hổ tử”, cha của Nam Sơn chính là kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, người châu Á duy nhất giành được giải thưởng Khôi nguyên La Mã (Grand Prix de Rome) của nước Pháp vào năm 1955, và cũng là người Á Châu đầu tiên trở thành hội viên danh dự của Viện Kiến trúc Hoa Kỳ (AIA). Ngô Viết Thụ đã để lại hàng loạt dấu ấn kiến trúc trên khắp Việt Nam thông qua các công trình tiêu biểu như Hội trường Thống Nhất ở TP.HCM, Viện Hạt nhân và Chợ Đà Lạt, Nhà thờ Phủ Cam và Viện Đại học Huế…

Là người duy nhất chọn lựa việc nối nghiệp cha trong số 8 người con trong gia đình, Nam Sơn từng cho biết: “Tôi tự hào về cha, và ảnh hưởng nhiều về phong cách Á Đông kết hợp với kiến trúc cổ điển Pháp trong các công trình kiến trúc của ông”. Với Nam Sơn, một trong những kỷ niệm làm ông nhớ nhất về cha là: “Hồi nhỏ, tôi thích trò chơi xếp hình Lego. Mọi người cằn nhằn vì những thành phố mô hình “mọc” lên giữa nhà, làm vướng lối đi. Riêng cha tôi thì cười vui”.

“Hồi nhỏ, tôi thích trò chơi xếp hình Lego. Mọi người cằn nhằn vì những thành phố mô hình “mọc” lên giữa nhà, làm vướng lối đi. Riêng cha tôi thì chỉ cười”.

Tuy vậy, thành công ngày hôm nay của Nam Sơn cũng đến từ việc ông dám mở lối đi riêng cho bản thân, dù điều đó có lúc dẫn tới bất đồng giữa hai cha con, mà như Nam Sơn từng miêu tả là: “Cha tuổi Bính Dần, còn tôi Nhâm Dần, hai con cọp trong nhà nhiều lần tranh cãi nảy lửa”.

Nam Sơn từng kể rằng một bước ngoặt lớn trong cuộc đời ông là lúc quyết định mở công ty của riêng mình sau khi đã làm việc cho công ty của cha được 7 năm. Ông kể: “Đối với cha, đó là một quyết định rất bất ngờ, vì ở công ty của ông, việc làm không hết”. Sau đó, hai cha con nhà Ngô Viết đã có một cuộc trao đổi, để rồi cuối cùng Nam Sơn đã thuyết phục được cha mình rằng việc mở lối đi riêng là quyết định mà ông chỉ đưa ra sau khi đã có nhiều đêm suy nghĩ thấu đáo.

Sau đó, giữa lúc công ty đang phát triển thì Nam Sơn lại quyết định đi du học, và một lần nữa điều này lại khiến ông Viết Thụ không vui, vì sợ rằng con mình sẽ đi xa mãi. Tuy thế, Nam Sơn vẫn kiên định theo đuổi con đường đã chọn, và tới ngày nay ông đã có trong tay bằng Tiến sĩ Quy hoạch và Kiến trúc tại Đại học Washington (Mỹ) và bằng Thạc sĩ Quy hoạch & Kiến trúc ở Đại học California tại Berkeley (UC Berkeley, Mỹ). Về sau, hai cha con nhà Ngô Viết cũng đã trở nên gần gũi nhau hơn và hiểu nhau nhiều hơn.

Đừng để Sài Gòn ngập trong “rác công trình”

Dù dành nhiều thời gian cho việc sinh sống và làm việc ở nước ngoài, nhưng những năm gần đây thì Ngô Viết Nam Sơn đã dành phần lớn thời gian ở quê nhà và bắt tay quy hoạch nhiều dự án lớn trong nước. Ông thường xuyên đưa ra nhiều ý kiến và đóng góp có giá trị về tình hình quy hoạch và kiến trúc Việt Nam, thể hiện tấm lòng của một người nặng tình với quê hương, đất nước.

Với Nam Sơn, chất lượng sống của người dân phải là yếu tố được cân nhắc hàng đầu trong quy hoạch đô thị. Ông từng cho biết đã chối từ đề nghị của một nhà đầu tư lớn, khi được yêu cầu “thiết kế sáu cao ốc như bàn cờ”. Thay vào đó, ông đề nghị chỉ nên có bốn cao ốc để tạo không gian xanh giữa các công trình, và từ đó nâng giá trị của các căn hộ để bù lại phần diện tích đã mất. Tuy nhiên, rất tiếc là khi đó hai phía đã không thể tìm được tiếng nói chung.

Theo Nam Sơn, phát triển đô thị không thể chỉ là chạy theo vẻ bề ngoài của những đường cao tốc và trung tâm mua sắm sang trọng, mà phải tính đến môi trường, không gian xanh, chất lượng sống…: “Đầu tư văn hóa, công viên, trường học, bệnh viện… tốn kém hơn nhiều so với đầu tư thương mại, nhưng đó mới thực sự là đầu tư khôn ngoan”. Ông cũng cảnh báo về tình trạng “rác công trình”, khi mà có những tòa nhà cao tầng bề ngoài rất hoành tráng và hiện đại nhưng thực ra là lại phá hoại môi trường sống và cảnh quan, thông qua việc phá hủy các công trình cổ để lấy mặt bằng, gia tăng áp lực giao thông lên các con đường nhỏ hẹp và tạo ra ánh nắng, sức nóng phản chiếu quá độ lên không gian xung quanh. Kinh nghiệm của Nam Sơn khi tham gia tư vấn bảo tồn khu phố cổ Xintiandi (Tân Thiên Địa) ở Thượng Hải đã cho thấy rằng việc bảo tồn kiến trúc cổ hoàn toàn có thể sinh lời, khi khu phố này giờ đây đã trở thành một trong những nơi đóng góp GDP nhiều nhất cho Thượng Hải.

“Đầu tư văn hoá, công viên, trường học, bệnh viện… tốn kém hơn nhiều so với đầu tư thương mại, nhưng đó mới thực sự là đầu tư khôn ngoan”.

Ngoài công việc kiến trúc sư, Ngô Viết Nam Sơn còn dành ra khá nhiều thời gian bên những phím đàn dương cầm. Ông từng cho biết mình đã sáng tác được vài trăm bản nhạc, và xem đây như những bản “nhật ký, ghi lại những cảm xúc của mình vào những thời điểm đặc biệt”. Với Nam Sơn, “Âm nhạc đỉnh cao và kiến trúc đỉnh cao đều thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, không còn gắn với những toan tính đời thường như vật chất, danh tiếng… Bởi nếu chạy theo những thứ phù phiếm ấy thì mãi mãi không bao giờ là nghệ sĩ thực thụ”.

Q&A

Anh có thể cho biết đâu là địa điểm anh hay lui tới nhất ở Sài Gòn?

Ngoài khu vực quận 3 nơi tôi đang sống hiện nay, có thể nói đó là khu vực tứ giác trung tâm ở Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Lê Lợi – Đồng Khởi – Lê Duẩn, nơi tôi có nhiều kỷ niệm từ nhỏ, và còn là khu có nhiều không gian xanh để đi bộ và các quán café lý tưởng để gặp bạn bè.

Theo anh thì công trình kiến trúc nào là thấm đẫm nhất các đặc trưng của văn hóa Sài Gòn?

Tôi nghĩ đó là chợ Bến Thành, còn được xem là biểu tượng của một Sài Gòn trên 300 năm. Đó là nơi có cuộc sống mua bán sinh hoạt sầm uất, năng động mang đậm chất Sài Gòn; nơi có bố cục không gian trung tâm thương mại truyền thống Việt Nam, với chợ trung tâm thông thoáng tự nhiên, bao quanh bởi các nhà phố, buôn bán ở dưới và sinh sống ở trên lầu; cũng là nơi  ngày và đêm mua bán những đặc sản Sài Gòn và thưởng thức các món ăn ngon Việt Nam.

Nói về kiến trúc Barcelona người ta nghĩ tới Antonio Gaudí, về London là Christopher Wren, về Paris là Bá tước Haussmann, về Brasilia là Oscar Niemeyer… Với anh, khi nghĩ về kiến trúc Sài Gòn thì anh nghĩ tới ai đầu tiên?

Có lẽ tôi sẽ nghĩ đầu tiên đến Dinh Độc Lập và KTS Ngô Viết Thụ. Tôi nói thế hoàn toàn không phải vì KTS Thụ là ba tôi, mà vì tôi rất ấn tượng cách nhìn vượt thời đại của ông. Được xây dựng hơn nửa thế kỷ trước. giải pháp thiết kế kiến trúc “hai lớp” của Dinh Độc Lập về sau được ứng dụng khắp nơi trên toàn quốc, vì phù hợp với khí hậu Việt Nam, và đến nay, có thể vẫn là một hình mẫu kiến trúc xanh, theo cách nhìn đương đại.

Món ăn nào của Sài Gòn mà anh ăn mãi không bao giờ thấy chán? Anh có thấy điểm tương đồng nào giữa ẩm thực và kiến trúc Sài Gòn không?

Cơm tấm có lẽ là món ăn đặc trưng của Sài Gòn mà tôi thích nhất. Nếu so sánh với một Sài Gòn đa bản sắc, chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn hóa Việt – Hoa – Pháp – Mỹ – … thì các thành phần trong cơm tấm cũng đa dạng không kém, đủ vị ngọt, bùi, chua, cay, mặn, nhạt,…

Anh thấy vào thời điểm nào thì Sài Gòn đẹp nhất?

Với tôi đó là mùa hạ, có hoa phượng nở, có lá me bay, có mưa, có nắng, có mây mù, có trời trong xanh.

Ai là người Sài Gòn mà anh thích ngồi nói chuyện chung nhiều nhất?

Tôi nghĩ vẫn chưa ra, ai trong số những người thân thiết của tôi là người Sài Gòn “rặt.” Tôi vốn không thích nói nhiều, do đó nếu có nói chuyện nhiều hơn với ai, cũng chỉ là vì mình quan tâm người đó, và cố gắng cởi mở để hiểu nhau tốt hơn. Chỉ có người không cần nói nhiều, mà vẫn hiểu và yêu quý nhau, mới là người thân thiết thật sự đối với tôi.

Nếu giả dụ Sài Gòn là một cô gái, thì anh sẽ hình dung về cô gái ấy như thế nào?

Tôi nghĩ cô gái đó sẽ có cá tính giống nhân vật Quách Tường của nhà văn Kim Dung, là người xinh đẹp, chân thành, hay cười, thích khám phá, rộng lượng, tốt bụng, và khoáng đạt.

Mỗi khi nghĩ về Sài Gòn, điều gì để lại trong anh nhiều kỷ niệm đẹp nhất, và điều gì làm anh cảm thấy nuối tiếc nhiều nhất?

Những kỷ niệm đẹp nhất là thời thơ ấu vô tư lớn lên cùng gia đình, ở trường, ở nhà, cũng như những chuyến đi chơi cuối tuần ở khu trung tâm hoặc ra ngoại thành. Tôi biết ơn ba mẹ tôi đã đem lại cho chúng tôi điều đó. Điều nuối tiếc nhất, là người ta đã không biết trân trọng bảo tồn khu trung tâm lịch sử, bao gồm Quận 1 và Quận 3, mà lại phá hủy một số lượng không nhỏ các công trình di sản thật đẹp, để xây cao ốc. Tôi cho rằng nhiều cao ốc mới trong số đó có chất lượng thiết kế kém xa các công trình mà nó đã phá bỏ để lấy đất xây dựng. Ngoài ra, muốn xây nhà cao tầng thì hãy xây ở những khu đất trống khác như Thủ Thiêm. Nhìn từ máy bay xuống, đất trống ở khu vực gần trung tâm vẫn còn nhiều lắm. Tiếc thay!

Anh có thể cho 3 tính từ ngắn gọn để nói về Sài Gòn?

Khoáng đạt, thẳng thắn, vui vẻ.

Bài: TUẤN MINH

 Cùng đọc thêm nhiều bài viết thú vị khác trong chuyên mục về Sài Gòn:

Nguyễn Quang Dũng – Gã đàn ông Sài Gòn phá cách

Phạm Công Luận – “Khí chất căn bản của người Sài Gòn không thay đổi”

Sài Gòn của anh – Sài Gòn của tôi

Men & Sài Gòn Food
——————–
Ý tưởng: CÚC PHƯƠNG
Nhiếp ảnh: RIN TRẦN
Sản xuất&Stylist: ĐINH NGUYÊN
Trang điểm: ĐINH TRẦN

Related Posts