Tôi từng nghe một người rất đáng nể về đầu óc nói rất chí lý rằng: “Phàm đã là người có đầu óc, kiểu gì cũng sẽ đi làm khoa học hoặc nghệ thuật”.

cvd2_article_half

Rất chí lý ở chỗ: nếu hồi nhỏ đá bóng đường phố rất giỏi, lớn lên tốt nhất hãy làm cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp, dễ trở thành Christian Ronaldo được bao nhiêu người hâm mộ. Nếu đặc biệt đẹp trai hoặc đặc biệt xấu trai thì đi làm diễn viên điện ảnh, hát hay mê ly thì làm ca sĩ, phấn đấu trở thành Bằng Kiều thứ hai. Nhà có ba đời làm bác sĩ thì rất khó đời thứ tư tránh được con đường y khoa, cắt tiết lợn thần sầu thì rất không nên hành nghề bác sĩ thẩm mỹ.

Và té ra, càng hơn người, ta càng có ít lựa chọn. Đầu óc sắc sảo đanh đá mà không đi làm Lê Hoàng thì biết làm gì. Ngược lại, chính những ai không có khả năng vượt trội mới lại có nhiều lựa chọn trong đời, không làm thu ngân thì đi trông xe ngoài bãi, chán làm vệ sĩ cho người mẫu diễn viên thì có thể trở thành võ sĩ quyền Anh, vân vân và vân vân.

Đó chính là một nghịch lý xương máu của cuộc đời. Nghịch lý là vì cuộc đời càng như thể được mở rộng thì lại càng thắt lại, và xương máu là vì thật đáng buồn khi một danh cầm hay một kỳ thủ, một tennisman hóa ra đã trở thành danh cầm, kỳ thủ hay tennisman lừng danh thế giới chỉ vì ngoài đó ra, họ không biết làm gì nữa cả.

Những đàn ông dung mạo khôi vĩ, tài trí hơn người, biết âm nhạc và sành đàn ca hay các bộ môn nghệ thuật khác, đến cuối năm thật ra ít có lựa chọn nào khác ngoài trở thành “Men of the Year” của một tờ tạp chí được rất nhiều khách uống cà phê trên khắp đất nước hâm mộ. Nếu không thành một “Funnyman” thì anh có thể trở thành “Snowman”, nhưng khó mà không cứ phát ngôn là phải mặt mũi đăm chiêu, cái nhìn xa xăm, đôi mắt mơ màng và mở miệng là “elite, elite”. Không có nhiều lựa chọn cho những quý ông khá khẩm ở Việt Nam: đã khá khẩm, những ông ấy buộc phải tự xếp mình vào hạng “elite” của xã hội, một giới tinh hoa rất khác người vì không nghĩ mình giống người khác, vượt trội đến nỗi mời phụ nữ uống cà phê cũng đương nhiên thanh thản nghĩ mình chẳng việc gì phải trả tiền.

Hiện thực cuộc sống lại thêm một lần nữa khẽ khàng nhưng dai dẳng phủ nhận giá trị của các luận thuyết triết học. Khái niệm “tự do” thần thánh được triết gia mọi thời nâng niu trau chuốt, đánh bóng hết lần này đến lần khác, hình như chẳng mấy khi ăn nhập được vào cuộc sống thường ngày. Để được tự do, được có nhiều lựa chọn thì con người ta phải trau dồi kiến thức, phải có năng lực đỉnh cao, phải có một nhận thức hùng mạnh ư? Có vẻ như không hẳn là như vậy, vì lựa chọn thật ra không có nhiều đối với những con người hơn hẳn phần nhân loại còn lại.

Thế mới phiền.

Nhìn chung, tình hình nhiều phiền phức cho những ai tự coi mình là “elite”, trong một cái xã hội chẳng có mấy ý thức về khác biệt, nơi minh tinh điện ảnh ngồi ăn ốc vỉa hè cạnh chị em tiểu thương, nhân sĩ trí thức thì mở miệng là nói bậy như các anh chuyên làm công việc tay chân nặng nhọc. Nhưng nếu không nhận mình là “elite” thì biết nhận là gì đây? Lựa chọn đâu có nhiều nhặn cho những ai lỡ hơn đời.

Thế cho nên ta hiểu được một điều khó hiểu: tại sao những nhân vật giàu có xa hoa, không thiếu thốn thứ gì, tưởng chừng đời rất sôi nổi phong phú, lại buồn bã đến thế, bế tắc đến vậy, triền miên ngập ngụa trong những bi phẫn nội tâm, của các nhà văn như Scott Fitzgerald (“Gatsby vĩ đại”) hay sau này là Bret Easton Ellis (“Như không hề có”).

NHỊ LINH

TTVH & ĐÀN ÔNG 02/2013

Anal