1

Nguyên Lê là một nhạc sĩ Pháp gốc Việt có tên tuổi ở tầm thế giới, từng được nhận Huy chương Hiệp sĩ Nghệ thuật và Văn học do chính phủ Pháp trao tặng. Tùng Dương là một tài năng âm nhạc của Việt Nam. Cuộc gặp gỡ tình cờ của họ, nói như Tùng Dương là “định mệnh nghệ thuật” và “tri giao trong âm nhạc”. 

TTVH & Đàn Ông thực hiện cuộc phỏng vấn song song với Nguyên Lê và Tùng Dương để nghe họ nói về nhau và về dự án âm nhạc “world music” mà hai nghệ sĩ tài năng này chuẩn bị thực hiện.

Người viết, giống như nhân vật nghệ sĩ song hành cùng nhạc sĩ Nguyên Lê trên số này, đã từng nghĩ rằng được phỏng vấn anh là một mơ ước viển vông. Nhưng cuối cùng, anh cũng trở về Việt Nam biểu diễn, kết nối và bắt đầu xây dựng những dự án âm nhạc với các nghệ sĩ trong nước. Và cuối cùng, tôi cũng có được những buổi trao đổi thú vị với người nghệ sĩ đặc biệt này.

2

NGUYÊN LÊ: “Tùng Dương là sự khám phá của tôi ở Việt Nam”

Người phương Đông có từ ngưỡng vọng. Tôi thấy anh là nghệ sĩ được giới làm nhạc nghệ thuật ở Việt Nam trong đó có ca sĩ Tùng Dương hướng tới với thái độ đó. Tùng Dương thậm chí từng phát biểu trên báo chí rằng anh là một tượng đài âm nhạc, niềm tự hào của âm nhạc Việt Nam!

Ồ thế ư! Nói thật là tôi không đọc được nhiều tiếng Việt, trong các buổi họp báo và nghe mọi người nói thì tôi biết Dương dành cho tôi những tình cảm và lời lẽ rất yêu quý. Nhưng cũng không biết là đến mức đó.

Thế còn anh, nếu nói về Tùng Dương, anh sẽ nói gì?

Dương là sự khám phá của tôi khi trở về Việt Nam. 

Chắc bạn cũng nhớ rằng cuộc gặp gỡ đầu tiên của chúng tôi là chương trình anh Huy Tuấn làm hồi tháng 7 năm ngoái. Khi anh Tuấn nói rằng muốn mời Dương hát 2 bài, tôi đã tìm hiểu về cậu ấy qua YouTube. Ấn tượng ban đầu Dương hát tốt, có phong cách nên tôi đồng ý.

Nhưng khi về Việt Nam, trực tiếp gặp nhau, làm việc và trao đổi nhiều, tôi rất ấn tượng về cậu ấy. Tùng Dương hòa quyện được những yếu tố để trở thành một nghệ sĩ có tài: giọng hát tốt được mài giũa từ sự đào tạo và rèn luyện chuẩn nhưng cao hơn cả là một thị hiếu âm nhạc và bản năng sáng tạo mạnh mẽ, quyết liệt. Về công việc, cậu ấy là người nghiêm túc và luôn làm việc với hơn 100% năng lượng của mình. 

Nhưng tôi thấy đó chỉ là những tố chất của một nghệ sĩ. Tôi chưa hiểu ý của anh khi nói Dương là một sự khám phá?

Đối với tôi, mỗi chuyến đi là một cuộc khám phá. Vì người nghệ sĩ phải luôn luôn khám phá. Đó là động lực sáng tạo của anh. Nhưng sự khám phá cũng rất đa dạng.

Từ những lần trở về Việt Nam cách đây 10 năm, tôi luôn mong muốn tìm được sự kết nối với các nghệ sĩ trong nước. Và những chuyến trở về gần đây tôi đã đạt được mục đích đó. Bạn phát hiện ra những nghệ sĩ mới, những phong cách mới. Cái mới ở đây không phải là sự mới lạ, mà bản thân mỗi con người là một cá tính, phong cách hay tài năng. Nhưng họ tạo cảm hứng cho bạn. Họ khiến bạn cảm thấy muốn làm việc cùng và cảm thấy sẽ có điều mới mẻ được ra đời. Đó chính là khám phá. Và Dương là một người như thế. 

3

Cá nhân tôi nghĩ rằng, nếu những người tổ chức chương trình muốn tìm ai đó để đứng chung sân khấu với anh tại Việt Nam thì Tùng Dương hẳn là một lựa chọn phù hợp. Vì Dương có cái chất thể nghiệm và tìm tòi mà tôi nghĩ rằng có thể tìm được tiếng nói chung trong âm nhạc của anh.

Cũng thú vị lắm! Tôi có nghe những đĩa nhạc Dương làm ở Việt Nam. Phải nói là rất tìm tòi và tôi nghĩ công chúng thông thường cũng chưa hẳn đã thích. Thế nhưng Dương lại có rất nhiều khán giả và người hâm mộ ở Việt Nam. Điều đó khiến tôi rất bất ngờ nhưng lại đáng mừng. Vì thứ nhất, như vậy là ở Việt Nam khán giả đã tiếp cận nhiều hơn với cái mới, cái lạ. Những chuyến trở về lần trước, tôi không cảm nhận được điều này. Thứ hai là cách làm của Dương tôi nghĩ là rất thông minh. Cậu ấy sẽ là cái cầu nối công chúng đến với những loại hình âm nhạc mới mẻ. 

Và tới đây thì anh sẽ cùng Dương thực hiện một sản phẩm âm nhạc thực sự?

Vâng. Tôi đang viết một số bản nhạc mới cho đĩa nhạc này và có thể chúng tôi sẽ chơi lại một số bản nhạc nổi tiếng mà chúng tôi cùng yêu thích nhưng theo cách của chúng tôi. Đây là đĩa nhạc mà Tùng Dương sẽ là nhân vật chính còn tôi là người sản xuất, viết nhạc và hòa âm. Tôi dự định mời một số nghệ sĩ nước ngoài và có thể là cả một số nghệ sĩ Việt Nam cùng ghi âm. Đĩa nhạc vẫn mang âm hưởng world music và kết hợp chất liệu âm nhạc Việt Nam với những thể loại hiện đại.

Câu hỏi này có thể hơi sớm, nhưng anh có nghĩ rằng với sản phẩm này tên tuổi của Tùng Dương sẽ vươn được ra khỏi biên giới Việt Nam?

Đúng là câu hỏi này sớm quá. Tôi biết Dương là người có tham vọng. Nhưng cậu ấy cũng là người thông minh và biết mình đang làm gì. Mục đích của chúng tôi khi hợp tác cùng nhau không phải là để Dương nổi tiếng toàn cầu mà quan trọng là chúng tôi muốn cùng thực hiện một sản phẩm âm nhạc. Nên tôi nghĩ chuyện Dương có vươn được ra thế giới sau dự án này hay không không phải chuyện quan trọng.

Có một điều mà tôi và chắc hẳn nhiều người cũng rất kính trọng anh. Đó là mặc dù không được sinh ra và lớn lên ở Việt Nam nhưng anh lại rất hiểu và trở thành người thành công nhất trong việc đưa các chất liệu âm nhạc cổ truyền Việt Nam vào các loại hình âm nhạc mới. Anh có thể chia sẻ về điều này?

Có một sự kiện mà tôi nghĩ rằng nó là bước ngoặt sự nghiệp của mình là khoảng năm 1995 khi tôi ra album thứ 3 của mình. Khi đó tôi có tặng giáo sư Trần Văn Khê mà tôi quen gọi là bác Khê, người bạn thân thiết của gia đình tôi, đĩa CD của mình. Sau khi nghe, bác Khê bảo tôi rằng chơi nhạc thế cũng là hay rồi nhưng bác chưa thấy con người Việt Nam của tôi trong đó. Bác khuyên tôi tìm hiểu về âm nhạc truyền thống Việt Nam. 

Vậy là tôi bắt đầu công cuộc khám phá âm nhạc Việt Nam qua các nghệ sĩ, nghệ nhân mà tôi may mắn được gặp, làm việc cùng và thọ giáo. Rồi tiếp theo là “Tales from Vietnam” cùng những sản phẩm âm nhạc sau đó mà tôi luôn cố gắng tìm kiếm ngôn ngữ chung và phát lộ cái đẹp của âm nhạc truyền thống khi hòa trộn với âm nhạc hiện đại.

Còn tại sao tôi làm được vậy thì có lẽ là kết hợp của nhiều yếu tố. Khi tìm hiểu về âm nhạc truyền thống Việt Nam tôi không đứng dưới góc độ một loại hình âm nhạc đơn thuần mà sự tìm tòi phải gắn kèm nhiều thứ khác như văn hóa, lịch sử, triết học… Nhưng chính sự tìm tòi đó làm khơi dậy nơi tôi những liên hệ vô hình về nguồn gốc, dòng máu Việt đang chảy trong con người mình. Chính vì thế khi chơi nhạc, tâm thế của tôi là tâm thế của người chơi cái của mình. Và một cách tự nhiên thôi, tôi tìm ra con đường riêng của mình trong âm nhạc.

Nhưng tôi nhớ rằng có lần khi trả lời phỏng vấn một tờ báo nước ngoài, anh từng nói rằng mình không vui khi trở về Việt Nam và thấy các nghệ sĩ trong nước chưa thực sự trân trọng và khai thác được hết vốn âm nhạc truyền thống?

Đúng vậy. Đó là sau khi tôi ra mắt album “Tales from Vietnam”. Nhưng bây giờ thì mọi thứ đã khác. Vừa rồi tôi được làm việc với khoảng 3 ê-kíp nghệ sĩ và họ đều rất trẻ và tài năng. Đặc biệt các nghệ sĩ theo đuổi con đường âm nhạc dân gian trong dự án “Nguồn cội” như ca nương Kiều Anh hay nghệ sĩ sáo Hoàng Anh. Họ nắm bắt tốt và yêu những giá trị truyền thống của dân tộc. Đặc biệt hơn nữa họ lại đang đưa những cái truyền thống đó vào âm nhạc đương đại. Theo tôi đó là một tư duy làm nghệ thuật cấp tiến.

Nếu coi đó là một sự khám phá, theo cách nói của anh, thì có lẽ đó là khám phá về con người. Còn âm nhạc thì sao thưa anh?

Về âm nhạc thì thực ra tôi đã có một quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và chơi âm nhạc dân tộc Việt Nam rất nhiều rồi nên cũng không còn điều gì quá mới mẻ nữa. Nhưng sự khám phá về con người lại rất quan trọng. Vì mỗi người không ai giống ai và nghệ sĩ càng như vậy. Vì thế khi tôi thực hiện album “Tales from Vietnam” cùng Hương Thanh, chúng tôi tiếp cận âm nhạc dân gian theo một cách khác. Còn khi tôi làm việc với ê-kíp của anh Quốc Trung, chúng tôi lại tiếp cận theo cách khác. Đó chính là cái hay của nghệ thuật. 

Trong buổi họp báo ra mắt dự án “Nguồn cội”, nghệ sĩ người Tunisia Dhafer Youssef đã nói rằng một trong những lý do khiến anh ấy nhận lời tham gia dự án này là sự kính trọng đối với anh. Bởi với anh ấy và nhiều nghệ sĩ khác trên thế giới, anh là một biểu tượng của sự thành công khi sử dụng World music để đem những nét đẹp âm nhạc truyền thống Việt Nam tới với thế giới.

Tôi nghĩ rằng mình chỉ đang làm một việc mà nhiều người khác mà điển hình là bác Trần Văn Khê đã và vẫn đang làm thôi. 

Tôi sinh ra và lớn lên ở Paris, tiếng Pháp là ngôn ngữ của tôi. Nhưng gia đình tôi lại sống với đúng nề nếp và tác phong của một gia đình Hà Nội truyền thống. Nơi tôi ở lại gần khu của người Pháp gốc Phi. Vì thế từ bé tôi đã chơi thân với những người bạn gốc Phi. Đôi khi tôi cảm thấy số phận của mình gắn với sự hòa trộn thì phải. Những tiếp xúc văn hóa của tôi từ nhỏ đã rất đa dạng và tôi cũng không gặp khó khăn gì để hài hòa những cái đó. Nó tự nhiên thôi.

Nhưng trong sự pha trộn văn hóa đó, luôn tồn tại trong con người tôi và cũng có rất nhiều những người bạn của tôi nữa, một nhu cầu định vị cái riêng của mình. Nếu bạn không có cái riêng, bạn sẽ bị lạc lối trong một thời đại mà mọi thứ hòa trộn vào nhau. 

World music là câu trả lời của riêng tôi khi đặt ra câu hỏi: tôi là ai? World music là sự hòa trộn. Nhưng đó là một sự hòa  trộn có tính nghệ thuật và tư duy của những chất liệu âm nhạc mà tôi yêu thích như jazz hay rock. Và cái yếu tố làm nên sự khác biệt, cái riêng, chính là những chất liệu âm nhạc dân gian Việt Nam mà tôi đưa vào. Với World music tôi định vị được cái riêng của mình để xác định vị trí rõ ràng trong dòng chảy chung.

Tôi cũng thấy không ít nghệ sĩ nước ngoài, sau một thời gian theo đuổi pop hay rock đơn thuần cũng có xu hướng tìm đến những thử nghiệm với âm nhạc các dân tộc như Peter Gabriel, Alanis Morrissette hay Robert Plant. Theo ông tại sao lại có hiện tượng này?

Bởi vì World music không có giới hạn. Tôi lại trở lại với điều tôi nói lúc đầu. Đó là sự khám phá. Sự khám phá là cảm hứng của mọi nghệ sĩ trên thế giới. Nếu không liên tục khám phá, tìm tòi cái mới thì cảm hứng cũng như tài năng của bạn sẽ bị nguội lạnh, thậm chí dần dần có thể bạn sẽ không thể tiếp tục sáng tạo nữa.

Xin hỏi anh một câu hỏi hơi ngoài lề. Tôi thấy anh rất có duyên với những người phụ nữ đẹp như chị Hương Thanh, chị Vân Ánh rồi nghệ sĩ người Nhật Mieko Miyazaki. Có bao giờ vẻ đẹp của họ tạo cảm hứng cho anh trong âm nhạc?

Câu hỏi này “hóc búa” đấy. Tôi sẽ trả lời nhưng chắc chúng ta nói nhỏ thôi nhé… (khi đó vợ của nghệ sĩ Nguyên Lê đang ngồi gần và thưởng thức một ly rượu vang – NV) Thực sự tôi cũng không biết tại sao mình có duyên với những người đẹp đến thế. Nhưng thực sự là đối với tôi họ là những người em và… những người thầy. Như Vân Ánh, cô ấy giúp tôi hiểu thêm rất nhiều về các loại đàn dân tộc như đàn tranh. Hương Thanh thì tôi chia sẻ nhiều lần rồi. Cô ấy là một nửa thành công của album “Tales from Vietnam”.

Đã bao giờ anh tưởng tượng nếu không trở thành một nghệ sĩ Nguyên Lê trong âm nhạc, anh sẽ làm gì?

Tôi không biết nữa (cười) Thỉnh thoảng thì đúng là tôi cũng có nghĩ như vậy nhưng cũng nghĩ vẩn vơ vậy thôi. Bạn biết đấy, đến năm 20 tuổi thì cùng một lúc tôi theo đuổi 3 thứ là triết học, nghệ thuật thị giác và âm nhạc. Nhưng tôi không hề có thời điểm lựa chọn rằng mình phải theo hẳn điều gì trong số đó. Âm nhạc chỉ là một sự tự nhiên, khi mà tôi có nhiều cơ hội chơi nhạc hơn thì tôi chơi và biểu diễn nên dần dần nó chiếm nhiều thời gian hơn và tôi coi nó như là công việc chính. Nhưng hai thứ còn lại tôi chưa bao giờ hết quan tâm cả. Tư duy âm nhạc của tôi chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của triết học và nghệ thuật thị giác.

Và một cuộc trở về Việt Nam trong thời gian dài hơn thậm chí một kế hoạch sống tại Việt Nam thì sao?

Không. Tôi chưa có suy nghĩ đó trong đầu mặc dù bây giờ ở Việt Nam tôi đã có thêm rất nhiều bạn bè. Nhưng để lựa chọn một nơi sống ổn định thì đó phải là ngôi nhà của anh. Ngôi nhà của tôi vẫn ở Pháp. Tôi đi rất nhiều, đi diễn hay thậm chí là du lịch. Nhưng đó là nơi tôi trở về và cảm thấy dễ chịu.

Cũng giống thế, tôi đã chu du nhiều nơi trong lãnh địa âm nhạc nhưng âm nhạc dân gian Việt Nam là nơi mình trở về. Quê hương đã ở trong tâm hồn mình, tôi không câu nệ phải trở về sống ở đây mới là quê hương.

4

TÙNG DƯƠNG: “Tham vọng để trở thành nghệ sĩ có tư tưởng”

“Nghệ sĩ chúng tôi, ai thực sự là nghệ sĩ, có duyên với âm nhạc thì đều tin vào định mệnh hay cái người ta gọi là duy tâm. Không phải tin theo kiểu mê tín nhé. Chúng tôi tin vào những định mệnh nghệ thuật của mình. Và việc gặp được anh Nguyên Lê, tôi tin rằng đó cũng là một định mệnh nghệ thuật”.

Đó là những lời mở đầu của Tùng Dương trong cuộc trò chuyện giữa chúng tôi. Chính xác là lời mở đầu vì người hỏi chưa hỏi mà người trả lời đã nói. Cái cách Dương dẫn chuyện, khiến chúng tôi không cần phải hỏi đáp nhau nhiều, có lẽ giống một cuộc trò chuyện về Nguyên Lê, về tư duy nghệ thuật của Dương.

Nói vậy có nghĩa là đến khi đã gặp, đã đứng chung sân khấu và sắp cùng thực hiện một sản phẩm âm nhạc chung, nhìn lại, Dương thấy có một mối duyên tiền định với anh Nguyên Lê?

Năm 16 tuổi khi mới chân ướt chân ráo vào học Nhạc viện tôi đã được nghe nói về một nghệ sĩ tên là Nguyên Lê. Thế là tìm lên phố Bảo Khánh lùng được 2 hay 3 đĩa CD thu lại album của anh Lê với giá chỉ khoảng 10 ngàn đồng. Nói thật nhé, về nghe lúc đầu chỉ thấy một thứ lùng nhùng của hòa thanh và thực sự là không thể cảm được!

Nhưng cùng với những thứ mình được học trong trường, cùng sự tích lũy của bản thân, dần dần bắt đầu hiểu nhạc của anh ấy và cuối cùng là bị mê và thần tượng anh ấy luôn.

Chả biết chính xác từ khi nào, nhưng từ khi bắt đầu đi hát đã có suy nghĩ: “Một ngày nào đó mình sẽ đứng chung sân khấu với nghệ sĩ Nguyên Lê”. Mặc dù khi đó mình ở Việt Nam, anh Lê ở Pháp. Chính xác là không có bất cứ một sự liên hệ nào. Vậy mà cuối cùng những điều tưởng như viển vông mà mình mơ ước thành hiện thực. Vậy thì có nên tin không?

Tôi cảm thấy mối quan hệ của Dương và anh Nguyên Lê có lẽ là một mối tri giao trong nghệ thuật?

Đúng. Anh Lê như một người bạn mình đã từng được gặp trong tiền kiếp. Chúng tôi tìm thấy sự đồng điệu trong mọi thứ. Người ngoài có thể cảm thấy điều đó qua sự đồng điệu và cùng nhau thăng hoa của chúng tôi trên sân khấu hay trong phòng tập. Người nghệ sĩ, còn gì sung sướng hơn khi gặp được đúng người bạn tri giao nghệ thuật của mình.

Gần đây Dương có hay nghe nhạc của anh Lê?

Có. Mới sáng nay vừa nghe lại album “Manghred & friends”. Tôi rất thích đĩa này. Mở rộng và khác hẳn với những CD trước của anh ấy. Nó mang nhiều màu sắc âm nhạc châu Phi và ở đây anh Lê không đưa nhiều chất liệu âm nhạc Việt Nam vào.

Tôi cũng nghĩ rằng đó mới chính là điểm đặc sắc trong âm nhạc của Nguyên Lê. Anh ấy không chỉ thành công vì đưa chất liệu cổ truyền Việt Nam và âm nhạc đương đại mà anh ấy thử nghiệm với âm nhạc dân gian của nhiều quốc gia và châu lục. Cá nhân tôi cho rằng chữ “world music” đầy đủ ý nghĩa nhất với âm nhạc của Nguyên Lê?

Khái niệm world music bản thân nó đã rất rộng, luôn có tính mở. Và những nghệ sĩ theo đuổi phong cách này giống như những người lữ hành nghệ thuật với những chuyến đi không có hồi kết.

Đó là điều tôi cảm nhận được từ âm nhạc của anh Lê. Các tác phẩm của anh ấy giống như những chuyến đi nối tiếp nhau. Mỗi hành trình là một cuộc khám phá mới. Nhưng xuyên suốt cả sự nghiệp của anh ấy là sợi chỉ đỏ của tinh thần hướng về nguồn gốc của bản thể con người nghệ sĩ. Chính vì thế tôi thường gọi anh Lê là người đàn ông “phi thường” – “phi thường” bởi cái anh ấy đã làm được, chẳng giống ai cả và thứ âm nhạc anh ấy tạo ra, chúng “hỗn hợp” nhưng rất khoa học .

Cách đây mấy năm, khi nghệ sĩ Thom Yorke ra mắt album solo của ông ấy mang tên “The eraser”, tôi nhớ tờ Rolling Stones khi đó đã gọi ông ấy là “thinker” – nhà tư tưởng. Không ít nhà phê bình âm nhạc và nghệ sĩ trên thế giới cũng gọi anh Nguyên Lê như vậy.

Chính xác phải gọi anh Lê là một nghệ sĩ có tư tưởng hơn. Có nhiều người, âm nhạc của họ như một cuộc phim kể về những góc cạnh cuộc đời, những bĩ cực, những khó khăn con người phải đối mặt hay những dày vò tâm can. Nhưng anh Nguyên Lê là một sự thảnh thơi. Một sự phiêu lưu có sự hiểm nguy nhưng vẫn luôn ở tâm thế đầy kiêu hãnh, bình thản và đón nhận mọi thứ. Anh ấy là người biết rõ nguồn gốc mình và biết mình đang tới đâu. Kể cả tương lai không biết cụ thể dẫn tới đâu nhưng vẫn rất ung dung, tự tại hiểu rõ con đường mình đang đi. 

Mới thực sự tiếp xúc với nhau trong một khoảng thời gian ngắn, Dương đã có những phát biểu như vậy về anh Nguyên Lê. E rằng có quá lời?

Dương có điểm chung với anh ấy vì có thể cảm nhận qua trực giác rất nhanh khi tiếp xúc với đồng nghiệp. Lật lại tuổi thơ của mình, Dương thấy mình cũng “khác thường” đấy!  Sáu hay bảy tuổi gì đó mình đã bộc lộ năng khiếu âm nhạc rồi. Mà không bao giờ thích hát những thứ đúng tuổi. Cứ những bài người lớn hoặc khó hát, trúc trắc thì mình thích và tập hát bằng được. Càng lớn mình càng hiểu rằng con đường của mình là như thế. Mình sẽ đi theo con đường riêng, có khó khăn đến mấy thì mình vẫn đi vì đó là sứ mệnh rồi !

Hồi sang Pháp, tới chơi nhà anh Nguyên Lê, anh ấy có cho mình xem bức hình hồi bé. Một cậu bé gày gò, ốm yếu đang ôm cây đàn. Dương giật mình, giống mình quá. Những bức ảnh hồi nhỏ cũng gầy gò, ốm yếu và đang mở mồm ra hát.

Bạn có thể chia sẻ ít nhiều về dự án ghi âm với anh Nguyên Lê?

Đã chung sân khấu với anh Lê vài lần, chúng tôi đã hiểu nhau và thực ra thì không nói ra nhưng cả tôi và anh ấy đều muốn làm một cái gì đó cùng nhau. Hồi đầu năm rồi Dương có sang Pháp biểu diễn và tới chơi với anh Lê. Nhân dịp này, anh Lê có làm cho mình phần nhạc bài “Chiếc khăn Piêu” của nhạc sĩ Doãn Nho mà sau đó tôi hát ở lễ trao Giải Cống hiến. Tôi hát với bài phối ấy như “cá gặp nước” vậy nên rất “phê”. Vì thế tôi quyết định chính thức đặt vấn đề làm một đĩa nhạc Nguyên Lê – Tùng Dương. Anh Lê nhận lời ngay và công việc chuẩn bị đã bắt đầu từ năm nay để năm sau có thể ra mắt.

Chia sẻ về dự án này với tôi, anh Nguyên Lê tỏ ra rất vui và tin tưởng rằng sẽ thành công. Còn Dương thì sao?

Làm việc với anh Lê lúc nào cũng đem lại cho mình cảm giác hân hoan. Sự hân hoan từ âm nhạc và từ cả con người anh ấy truyền sang mọi người. Chưa thể nói ngay là sẽ thế nào vì mọi thứ mới chỉ khởi động. Nhưng mình tin rằng đây sẽ là một đĩa nhạc thú vị và chắc chắn là phải có tư tưởng!

Với cá nhân Dương, đây là một sự thử sức mới trong nghề nghiệp. Mong muốn không phải Tùng Dương ra thế giới đâu mà mong là khi cầm trên tay cái CD Tùng Dương – Nguyên Lê giới thiệu bạn bè trên thế giới thì cũng có gì đó hãnh diện. Vì mình là người Việt Nam mình không đánh mất nguồn gốc Việt Nam nhưng vẫn có sự hòa nhập thế giới. Nó thể hiện tinh thần hướng nội cũng như nhu cầu hướng ngoại.

Vậy là chỉ mới dừng “mơ ước viển vông” ở chuyện được làm việc với nghệ sĩ Nguyên Lê. Còn bước ra thế giới hay được ghi nhận bên ngoài biên giới thị trường âm nhạc Việt Nam thì Tùng Dương lại không nghĩ tới?

(Cười) Thế thì tôi trả lời lại câu trước nhé. Với đĩa nhạc này thì tôi chỉ mong như vậy. Còn sự nghiệp của mình, bước ra thế giới thậm chí thành danh ngoài Việt Nam là mơ ước lớn nhất của Tùng Dương đấy.

Ờ thì cũng không ai đánh thuế ước mơ cả. Thỉnh thoảng có người “kích động” một chút để ước mơ nó được hâm nóng lại cũng tốt phải không?

Tôi chẳng giấu diếm những mơ ước chính đáng ấy. Nhưng quan trọng là luôn phải cẩn trọng, quá đà thì lại thành “ảo tưởng”… Thay vì tuyên ngôn to lớn tôi cố gắng thực thi thành hành động, còn đi xa bao nhiêu là ở sức mình cộng với “trời cho” nữa chứ! 

Dương theo đuổi con đường thể nghiệm khá rõ nét. Có một nhạc sĩ từng nói với tôi thế này: Nghệ thuật phải cực đoan và tin tưởng hoàn toàn ở cái tôi của mình. Dù chỉ có 1 khán giả cũng vẫn chơi đúng thứ nhạc của mình. Bạn nghĩ gì về quan niệm đó?

Cách đây nhiều năm khi tham gia “Nhật thực” của ông Ngọc Đại. Buổi diễn tại Tp.HCM cuối cùng chỉ còn vài khán giả và chúng tôi vẫn biểu diễn tới hết chương trình. Trải nghiệm rồi nhưng tôi không lựa chọn con đường đó. 

Tôi quan niệm nghệ sĩ có cực đoan nhưng không thể tới mức ngang tàng không nghe ai mà “mũ ni che tai”. Nhiều người trở nên “cùn” lắm! Cái sự “cùn” ấy nó hạn chế khủng khiếp đến cái tương lai của họ, cộng với cái tôi quá lớn, họ tụt hậu với thời thế cũng là đúng thôi!

Tôi tin con đường của mình chứ không quá cực đoan. Vì cực đoan thì chỉ là bản năng mà bản năng quá thì không thể đi xa được. Bạn có nghĩ anh Nguyên Lê là người ngang tàng? Âm nhạc của anh ấy là câu trả lời không. Nếu ngang tàng anh ấy không thể tạo ra tính mở cho âm nhạc của mình như vậy được. Tôi học tập được điều đó ở anh Lê.

Nhiều người nghe nhạc một cách nghiêm túc và có tính chất thưởng thức nói với tôi rằng những album của bạn như “Những ô hình khối lập phương” hay “Li ti” họ vẫn chưa cảm thấy thỏa mãn hoàn toàn. Nhưng họ vẫn mua chúng và nghe chúng vì 2 lý do: nhạc đáng nghe và sự tôn trọng với những nghệ sĩ Việt Nam trong cái mặt bằng chung của thị trường âm nhạc nhộn nhạo này vẫn cố gắng vượt ra để sáng tạo nghệ thuật.

Cho tôi gửi lời cảm ơn tới những thính giả đáng quý đó. Đối với Dương ca sĩ Việt Nam khổ hơn ca sĩ nước ngoài vì phải loay hoay để kiếm sống. Chưa có gì mới thì cứ “nhai” lại cái cũ để kiếm tiền. Cái gì số đông công chúng thích thì mình phải làm theo. Phải hát quá nhiều thể loại bằng phương tiện và nhiều không gian. Còn nghệ sĩ nước ngoài là chỉ có một không gian riêng của họ mà thôi. Hay nói cách khác ở họ có bản sắc riêng thì mới sống được, còn ở ta thì phải làm “tắc kè hoa”. Thôi thì cứ hy vọng cái khó nó ló cái khôn vậy!

Cứ cuốn vào cái sự loay hoay đó, chẳng còn tâm trí và cảm hứng để sáng tạo nữa. Nhưng nghệ sỹ Việt Nam nhiều khi trong chính cái sự loay hoay đó lại là cái khoảng lặng để họ nạp tiếp vào đầu để làm công việc sáng tạo. 

Nhưng nếu cứ làm mãi việc mình không muốn làm thì cái cảm hứng cho việc mình thích, mình muốn liệu có dần dần nhạt đi và thậm chí biến mất.

Cứ nghĩ thế thì mới không sáng tạo được. Thời đại ngày nay thì chúng ta phải đẩy lùi sự kém cỏi của mình bằng cách học cách yêu cái mình không thích. Phải như thế mới chiến thắng của bản thân mình. Rất nhiều những tác phẩm mình từng “chê”, có khi cố “nhằn” lại được thích. Đấy! Thế có phải là “loay hoay” không?

Tôi thấy quan niệm đó nhìn trên một phương diện nào đó cũng là cực đoan đấy chứ?

Không. Đó là… mở rộng cực đoan! Có khi trong bạn luôn là cuộc đấu tranh của bản ngã ác liệt, có lúc buông hết nhưng cũng có lúc tìm được những cảm giác mới ở một sự khởi đầu mới… 

Mọi thứ đều có giá trị của nó. Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông cả. Giá trị cũ đúng đẹp nhưng phù hợp khán giả của thời điểm đó. Còn giờ đây không thể hát như thế được. Phải khác. Phải phù hợp thời đại này. 

Và đó là lý do Dương làm show nhạc trữ tình?

Để tôi kể với bạn chuyện này. Có một người có gửi email cho tôi với nội dung như sau: “Tôi rất hâm mộ giọng hát Tùng Dương nhưng chỉ giọng hát thôi. Những bài hát theo kiểu quái, lập dị tôi không nghe được. nhưng tôi nghe anh hát một vài bài trữ tình thì tôi thay đổi quan niệm về anh và rất thích anh. Tôi khuyên anh đừng hát lập dị nữa hát trữ tình đi”. Ký tên: Fan 65 tuổi.

Có rất nhiều đối tượng khán giả. Họ vốn không thích mình nhưng tự nhiên có một kẽ hở nào đó mình làm họ thích mình được thì mình phải chinh phục họ. Làm nghệ sĩ, chinh phục được khán giả và phải bắt họ thay đổi quan điểm về mình thì là điều đáng nói hơn là ăn miếng trả miếng nhau trên báo chí mà nhiều người đang làm hiện nay.

Vượt qua chính mình rồi lại chinh phục khán giả. Hết đối tượng quan tâm của Tùng Dương chưa?

Còn chứ. Đó là nghệ sĩ nước ngoài. Tôi muốn vươn ra thế giới nên mỗi cơ hội làm việc với nghệ sĩ nước ngoài là một lần cọ xát quý giá đối với Dương. Đạt kết quả hợp tác tốt với họ không chỉ là mong muốn mà hơn nữa là đòi hỏi khắt khe với bản thân mình. 

5