Rất nhiều khách du lịch đã chọn Marrakech là địa điểm đầu tiên khi họ đến Maroc, để từ đây tiếp tục tỏa ra theo các tuyến vượt núi Atlas, tiến sâu vào sa mạc.

otr

Đang từ một thành phố châu Âu hiện đại, chỉ sau 3-4 tiếng máy bay, bỗng thấy mình đáp xuống một thành phố toàn màu đỏ, ở giữa một quảng trường náo nhiệt bậc nhất hành tinh, với cơ man là người, ngựa, khỉ, rắn, và đủ các loại âm thanh từ đủ các nhạc cụ la phèng chiêng trống. Người ta gọi Marrakech là Thành phố đỏ (Red City) bởi từ thế kỷ XII, những người bộ tộc Berber đã xây dựng kinh đô của mình toàn bằng cát đỏ và vôi, để rồi người đời sau tiếp tục mở rộng thành phố với những ngôi nhà toàn màu đỏ.

MARRAKECH – CỬA NGÕ SA MẠC

Chẳng ở đâu tại Maroc có một nơi giống như quảng trường El-Fna. Lần đầu đến đây, tôi tưởng mình đến vào cuối tuần, hoặc đang có lễ hội nên quảng trường mới đông người tụ tập và nhiều diễn viên đường phố đến vậy. Sau này quay lại Marrakech thêm vài lần, ở thêm vài ngày, mới biết ngày nào cũng vậy. Sáng sớm, nườm nượp từng đoàn người đẩy các xe nước cam, bưởi; các sạp quả khô: vả, chà là, nho, hạnh nhân, óc chó; những sạp quầy chất ngất hoa khô, gia vị đủ màu; nghệ thuật bày biện hình chóp thật đẹp, bắt đầu một ngày bán hàng mới.

otr (9)

Một quầy may túi ngay trong Souk

Nhưng quảng trường El-Fna chỉ thực sự sống dậy với sự xuất hiện của những nghệ sĩ rong với đủ thứ âm thanh náo nhiệt. Những con rắn cuộn tròn trên nền đất, chờ tiếng sáo của chủ mỗi khi ngỏng dậy, vươn mình, thè lưỡi “chào khách”. Những chú khỉ chờ hiệu lệnh phát ra để nhảy nhót rồi tót lên vai các khách du lịch làm trò. Những ông già người Berber từ núi xuống ăn mặc sặc sỡ, la phèng trên tay, lủng lẳng bình da đựng nước bán. Sôi động nhất vẫn là những nhóm thanh niên biểu diễn nhào lộn, hát múa trống kèn. Im lìm chỉ có các chị bịt mặt ngồi vẽ henna hoặc xem bói, tạo thành những điểm nhấn lặng lẽ trên quảng trường náo nhiệt lóa nắng.

otr (14)

Đài phun nước giữa sân một Riad

Lúc chiều tà là khoảng thời gian náo nhiệt và thú vị nhất với sự đổi phiên của những xe hàng ban ngày và những quầy ăn ban đêm. Những quầy hàng lưu niệm, gia vị dọn về, những xe đồ ăn nóng kéo ra, nườm nượp trên nền âm thanh la phèng đặc trưng bộ lạc miền núi Atlas. Tuyệt vời nhất là kiếm một chỗ ngồi trên một nóc quán cà phê bên rìa quảng trường, ngắm xuống cuộc sống nhộn nhịp nửa hiện đại nửa cổ xưa bên dưới. Phải lên từ sớm để có chỗ ngồi sát bờ lan can. Nhớ lại 5 năm trước cả quán cà phê sân trời có mình tôi là khách “săn ảnh”, cũng chẳng phải bắt buộc mua một đồ uống rồi mới qua được anh soát cửa như bây giờ, lên, chụp, rồi đi, không ai để ý.
Buổi chiều hoàng hôn cũng mới là lúc những kịch sĩ dân gian (người kể chuyện – story teller). gia nhập cùng các nhóm nghệ sĩ rong trên quảng trường. Một người đàn ông, một chiếc mũ ngả ra ở giữa, những đám đông thành hình, loang rộng, phấn khích. Ngay cả bây giờ, khi các kênh truyền hình Morocco ngày ngày chiếu các loạt phim truyền hình dài tập yêu đương, giận hờn thì vẫn có hàng trăm người cứ mỗi buổi chiều tà lại đổ về quảng trường rộng lớn Jamaa el Fna, vây quanh những nghệ sĩ dân gian, hòa theo người dẫn chuyện để cùng tạo nên vở kịch sáng tạo mỗi ngày. Trước mỗi câu chuyện mới, những nắm tiền lẻ lại được ném xuống cái mũ giữa vòng, những câu chuyện tình yêu, những truyền thuyết anh hùng được kể mãi, ngày qua ngày, cùng với giọng kể trầm bổng của người nghệ sĩ.

otr (2)

 Nhóm nghệ sĩ la phèng nhảy múa náo nhiệt nhất quảng trường

 

otr (4)

Những người đàn ông Berber bán nước trong bình da

 

otr (6)

 Khu Souk chợ trời phong phú mặt hàng 

Những tiết mục ở Quảng trường Jamaa el Fna được trình diễn hàng ngày, mỗi ngày lại khác nhau. Mọi thứ biến đổi hàng ngày – giọng nói, âm thanh, động tác, mùi vị, được thưởng thức bằng mọi giác quan của khán giả: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác. Một không gian vật lý, ẩn chứa đủ loại hình nghệ thuật truyền thống phong phú, quảng trường El Fna đã được tổ chức Unesco công nhận Di sản văn hóa truyền miệng phi vật thể, nhằm khuyến khích mọi người cùng duy trì và phát huy những hoạt động văn hóa truyền thống địa phương.

Cạnh quảng trường El Fna là khu chợ Souk. Khu chợ trời rất rộng với chằng chịt các ngõ ngách, mỗi ngách chuyên bán một loại hàng hóa: đồ thủ công, gia dụng, vải vóc, gia vị khô, tinh dầu, giày dép, da cừu, đèn đồng, thảm len, thế giới “Nghìn lẻ một đêm Maroc”. Đẹp nhất là đến Souk buổi sáng sớm khi chưa đông khách du lịch, nép vào một góc tránh các xe bò chất đầy hàng hóa chạy xiên qua những tia nắng đầu ngày rọi qua những khe mành che mái. Nếu tò mò, đi xa về cuối Souk sẽ thấy nồng nặc một mùi cực kỳ khó ngửi, đó là khu xưởng thuộc da của Marrakech. Tuy nhiên khu này ít khách du lịch, nếu ngại va chạm thì không nên vào, vì có thể sẽ rất khó dứt khỏi những người đàn ông tìm cách chèo kéo bán những nắm rau húng bạc hà át mùi hôi, hoặc hùng hổ đòi tiền vì họ đã hộ tống bạn đi thăm xưởng nhuộm.

otr (8)

Người đàn ông bán gia vị trong một ngõ nhỏ 

Cũng có thể mặc cả một cuốc xe ngựa, vừa được luồn lách qua các ngõ ngách khu Souk cổ, vừa có thể dạo một vòng qua các công trình kiến trúc nổi bật của thành phố, hoặc ra xa phía ngoài cổng thành, ngắm dãy Atlas tuyết trắng nổi bật trên màu đỏ rực của đất, màu xanh mướt của những vườn chà là.
Hầu hết các công trình kiến trúc đẹp của Marrakech đều tập trung gần khu trung tâm Medina, El Fna. Cách không xa là Thánh đường Hồi giáo Koutoubia (1150), cao 77 mét, được ví như tháp Eiffel của Maroc, một trong những công trình kiến trúc đẹp nhất Bắc Phi. Truyền thuyết kể rằng khi mới được xây, Koutoubia bị chảy máu, màu máu đỏ ngấm lên các tường thành, nhuộm đỏ các địa danh và trở thành màu của nền cờ Maroc. Đó cũng là tòa tháp lâu đời nhất trong ba tòa tháp Almohad còn tồn tại trên thế giới.
Ngoài ra có một nơi nữa mà tôi rất ấn tượng là Ali Ben Youssef Medersa, trường dạy kinh Koran lớn nhất Bắc Phi được xây dựng từ thế kỷ 16 và được bảo tồn trong điều kiện hoàn hảo, một trong những trường dạy kinh Koran đẹp nhất trên thế giới. Trường được thiết kế phức tạp và đặc biệt có một sân chơi được trang trí bằng đá cẩm thạch, gỗ tuyết tùng lộng lẫy. Dù ngày nay đã không còn hoạt động, chỉ mở cửa cho công chúng tham quan như là một di tích lịch sử, nhưng từ ngôi trường này đã từng đào tạo được khoảng 900 sinh viên.

otr (5)

Tháp gia vị, bột màu thực phẩm 

 

otr (7)

Đèn thủ công làm từ da động vật

Marrakech cũng có rất nhiều nhà thờ Hồi giáo nhưng theo luật Hồi giáo, đàn bà, phụ nữ không được bước chân vào nhà thờ đạo Hồi. Khách du lịch có thể biện hộ mình không rõ luật lệ, nhưng nếu bước vào, là phụ nữ, rất có thể bạn sẽ bị bỏ tù sáu tháng! Dù ở gần châu Âu và cũng ít nhiều ảnh hưởng văn hóa phương tây, nhưng vẫn còn nhiều phụ nữ bịt mặt và không thích bị chụp ảnh, họ quan niệm bị chụp ảnh là bị đánh cắp linh hồn từ đôi mắt của họ.
Không xa châu Âu, lại có thể giao tiếp bằng tiếng Pháp, khá nhiều người về hưu và giới nghệ sĩ chọn Marrakech để hưởng những năm tháng điền viên thanh bình, hay tìm tòi cảm hứng sáng tạo mới. Rất nhiều người phương Tây mua lại những căn nhà cổ (Riad), cải tạo lại thành những khu nhà nghỉ cho thuê sang trọng, mang đậm kiến trúc địa phương. Có thể to nhỏ khác nhau tùy thuộc độ giàu có của người chủ xây Riad, nhưng một nhà Riad thông thường cao khoảng 4-5 tầng, vây quanh một sân trời nhỏ, ở giữa luôn có đài phun nước. Những Riad đẹp, được cải tạo sang trọng thường có giá thuê khá cao, trung bình một phòng đôi cũng khoảng 1-200e/đêm, nhưng sẽ là một trải nghiệm độc đáo so với những khách sạn hiện đại bên khu phố Tây Gúeliz được xây dựng bởi người Pháp trong thời thuộc địa.

otr (3)

Xe ngựa đợi khách 

 

otr (1)

Quảng trường El Fna náo nhiệt người, xe, quầy hàng và các nghệ sĩ 

 

otr (10)

Chiều tà trên Quảng trường El Fna, tấp nập các hàng ăn đêm và những đám đông tụ tập nghe kể chuyện

 

otr

Thành phố đỏ kinh đô cổ của người Berber miền núi Atlas 

 

otr (11)

Tháp Koutoubia, Eiffel của Maroc 

 

otr (12)

Ali Ben Youssef Medersa trường dạy kinh Koran lớn nhất Bắc Phi 

 

otr (13)

Cổng thành vào khu Medina phố cổ Marrakech

 

SA MẠC – ĐỤN CÁT, LẠC ĐÀ, LỀU DU MỤC 

Được ví von như cửa ngõ sa mạc Sahara, Marrakech có vô số các hãng du lịch lớn nhỏ, với đủ các lựa chọn tour du lịch khám phá. Từ các hãng du lịch toàn cầu với những dịch vụ xa xỉ, xe mới, lều đẹp, lạc đà béo đến những hãng nhỏ do người địa phương điều hành, xe cũ, lều tạm, lạc đà giơ xương. Có đủ các tour trong ngày giá vài chục euro, đến những tour kéo dài 2-3 ngày, 1 tuần, với đủ các trải nghiệm cưỡi lạc đà, ngủ lều, hay phi xe chuyên dụng tung bụi trên đỉnh những đồi cát.
Thông thường tháng 4-5 là mùa cao điểm bởi thời điểm này nhiệt độ ban đêm trong sa mạc không quá lạnh, cũng chưa nóng, lại trùng lễ hội thu hoạch hoa hồng. Nhưng nếu đi đầu xuân cuối tháng 2 như chúng tôi, bạn sẽ được ngắm những rừng hoa hạnh nhân trắng xóa, nổi bật trên nền đất đỏ bán sa mạc.

otr (18)

Cổng thành Ait Benhaddou Kasbah

Rời Marrakech trên một chiếc xe Land Cruise, cách không xa Marrakech chúng tôi ghé thăm Ait Benhaddou Kasbah, một thành phố nằm trong lòng pháo đài (Ksar theo tiếng địa phương). Từng là một trong những điểm giao thương quan trọng trên các tuyến đường thương mại kéo dài từ Sudan cổ đại đến Marrakech nối bởi đèo Tizi – n’Telouet, Ait Benhaddou là pháo đài đô thị đẹp nhất và được bảo tồn tốt nhất thung lũng Ounila vùng Thượng Atlas. Tọa lạc trên đồi cao, đỏ rực với kiến trúc nhà đất bên một con sông khô nước cạn, Ait Benhaddou Kasbah đã góp mặt trong khá nhiều bộ phim nổi tiếng được quay tại vùng này, ví dụ “Lawrence xứ Ả rập và Chúa Giêsu thành Nazareth”. Phong cách kiến trúc Berber miền núi bắc Phi được bảo tồn, cả quần thể kiến trúc với nguyên liệu chính là đất và gỗ thích ứng tuyệt vời với điều kiện khí hậu và hòa hợp với môi trường tự nhiên. Hoặc đi bộ vượt qua con sông cạn để vào thăm quần thể pháo đài đô thị, hoặc đi qua cây cầu người ta mới xây dựng tiến thẳng vào cổng chính. Tường đỏ, họa tiết đắp đất sắc nét, cộng thêm các sản phẩm gốm, thảm lưu niệm đính lên tường bày bán, những ngõ nhỏ ngoắt ngoéo trong thành cổ tạo thành những bức tranh nhiều màu rực rỡ. Khá nhiều gia đình đã không còn sống trong những căn nhà tường đất mong manh theo thời gian và chuyển ra ngoài sống trong các khu dân cư tường gạch hiện đại. Nghe nói chỉ còn lại khoảng dăm bảy gia đình vẫn còn sinh sống tại đây với nguồn thu nhập chủ yếu từ bán đồ thủ công cho khách du lịch.

otr (16)

Làng nhỏ tường đất của người Berber vùng thượng Atlas Bắc Phi

Bạn có để ý ngay đoạn trên tôi vừa nhắc đến những bộ phim phương tây được quay cảnh tại vùng này? Thiên nhiên hoang sơ vùng Thượng Atlas cực kỳ hùng vĩ với những con đèo ngoạn mục, những hẻm sâu hút mắt và những dải núi rực rỡ nhiều màu, rất nhiều bộ phim Hollywood đã được quay cảnh tại đây. Chắc chắn không khách du lịch nào đến đây lại có thể bỏ qua không thăm phim trường Atlas (Atlas Film Studios), cho đến giờ vẫn là phim trường lớn nhất thế giới với diện tích gần 100 nghìn mét vuông sa mạc. “Lawrence xứ Ả rập” (1962) là bộ phim phương tây đầu tiên được quay lấy bối cảnh vùng núi Atlas nhưng phải đến năm 1983 phim trường mới được xây dựng, đảm bảo đủ điều kiện phục vụ các đoàn làm phim lớn, những cảnh quay phức tạp. Những bộ phim nổi tiếng đã được quay ở đây có thể kể đến “Alexander the Great”, “Black Hawk Down”, “Kingdom of Heaven”, “Babel”, “The Mummy”, “Star Wars”, “The Living Daylights”, “Martin Scorsese’s Kundun”. Phi xe lên đồi cao, ngắm sa mạc mênh mông điểm xuyết những công trường phim cũ trông xa như những bộ đồ chơi xếp hình bị bỏ rơi đang dần phân hủy trong điều kiện khí hậu sa mạc khắc nghiệt, bác lái xe nói đã qua rồi thời hoàng kim của phim trường, hay tôi mong đó chỉ là sự giảm sút trong tình hình chung của cuộc khủng hoảng kinh tế?

otr (17)

Vượt sông cạn vào thăm Ait Benhaddou Kasbah, đô thị trong pháo đài tường đất của người Berber

Đến Ouarzazate là đã bắt đầu chạm ngõ sa mạc, gió đã khô và sắc. Nhưng để đến được những đụn cát triệu triệu năm, chúng tôi còn phải vượt đèo Tizi N’Tichka ngoạn mục và đi sâu hàng trăm km nữa vào sa mạc. Hoang mạc không người, không nhà, đi mãi đi mãi vẫn cảm giác chưa tới nơi. Họa hoằn lắm mới gặp một cái xe ôtô, một khu giếng hoang cải tạo thành điểm dừng chân giải khát, cảm giác thật khó tả khi bắt gặp những người đàn ông đơn độc gò lưng đạp xe, trước mắt xa mù con đường thẳng tắp không đích đến.
Rồi cũng chạm đến những đụn cát Erg Chebbi vĩ đại! Những đụn cát cao hơn 200m, trùng trùng điệp điệp. Rất nhiều khu nghỉ dưỡng khá tiện nghi được xây dựng ngay bên ngoài, rìa các đụn cát, nhưng đêm đó chúng tôi đã chọn cưỡi lạc đà đi sâu vào ngủ lều du mục giữa mênh mông đụn cát. Bác lái xe dặn kỹ, thời tiết sa mạc thất thường, nếu có gió cát nổi lên, nhớ che kín mặt mũi, và tuyệt đối không mở máy ảnh nếu không muốn những hạt cát li ti táp xước ống kính hoặc chui vào kẹt máy. Quấn khăn trùm mặt theo kiểu các bộ tộc sa mạc, chúng tôi khẩn trương mỗi người một con lạc đà leo lên các đụn cát chất ngất. Đi nhanh còn kịp đón mặt trời ngả bóng trên các đỉnh cát. Những đồi cát rắn đanh, những gờ cát sắc nhọn, gió bão cũng chỉ có thể làm thay đổi chút ít hình dáng, chứ chẳng thể nào làm biến mất những đồi cát mênh mông chót vót. Đấy là chúng tôi lo lắng thế, còn người lái xe chỉ cười.

otr (19)

Kiến trúc tường đất và các hoa văn được bảo tồn gần như hoàn hảo trong quần thể kiến trúc pháo đài đô thị Ait Benhaddou Kasbah

 

otr (20)

Cảnh đèo Tizi N’Tichka ngoạn mục, nơi quay cảnh phim bắn nhau của Brad Pitt trong phim Babel

Mặt trời xuống, khí lạnh ngấm dần. Ngồi lạc đà gần một tiếng, qua rất nhiều đồi cát mới thấy khu lều hiện ra dưới chân những đụn cát khổng lồ. Tháng hai nhiệt độ ban đêm trong sa mạc xuống dưới 10oC, lều trại mùa này vắng khách. Những nhân viên đón tiếp cũng là người nấu bếp, cũng là những nghệ sĩ biểu diễn quanh lửa trại sau bữa tối, giới thiệu những điệu trống, bài ca đậm giai điệu sa mạc. Bữa ăn truyền thống với món gà hầm nồi đất tarjine nóng hổi nhiều hành, cùng ấm trà bạc hà ngọt sắc giúp xua tan khí lạnh bủa vây. Mặc nguyên quần áo, đội nguyên khăn mũ, chui dưới 7 lớp chăn dạ quân đội nặng như đá tảng, chúng tôi đã có một đêm ngủ lều không cựa quậy.

Được đánh thức dậy lúc 5h sáng, kiểm tra giầy dép xem có con rắn nào chui vào sưởi ấm rồi mới xỏ chân, chúng tôi lên lạc đà về lại khu khách sạn tiện nghi bên ngoài khu đồi cát để ăn sáng và vệ sinh cá nhân.
Chọn cung đường khác để về lại Marrakech, người lái xe hồ hởi thông báo sẽ cho chúng tôi đi cung đường khác, đèo khác, thung lũng chà là khác và những rừng hạnh nhân trắng cũng khác. “Đi với tôi, bạn sẽ không bao giờ phải hối tiếc!”.

Photo & Text: HIỀN BẦU

TTVH & ĐÀN ÔNG 3/2014

Related Posts