Trượng phu” là từ cổ kính Hán Việt đang dần tuyệt tự, xuất xứ thì hẳn nhiên ở ngôn ngữ của Tàu. Thế nhưng đến nay ở ta, thỉnh thoảng vẫn được nhiều đàn bà dùng trong lúc quá cao hứng hay quá tuyệt vọng, những khi bọn họ ngồi buôn dưa lê với nhau

nvha

Một nàng cay đắng bảo, “trượng phu nhà mình hèn thật. Tưởng đi với con nào, hóa ra là cái con người mẫu mặt mẹt ấy”. Nàng khác lại hớn hở bảo, “hôm nọ sinh nhật mình, biết chồng đi vắng. Anh ấy ga lăng đến tận nhà rồi nổi máu trượng phu mua tặng luôn cả một con iPhone 5”. Nói chung, chẳng cần tra từ điển thì hầu như ai cũng biết, “trượng phu” là chữ chuyên để dùng chỉ đàn ông. Có điều là ở thời xa vắng phong kiến thối nát, nghĩa chữ này thường tuyệt vời tử tế.
Có lẽ vì thế mà trong văn thơ nôm Việt trung đại, cứ nhắc đến đàn ông thì chữ “trượng phu” luôn được dùng. Đơn cử như mấy câu lục bát khét tiếng trong “Đoạn trường tân thanh” của đại thi hào Nguyễn Du lúc mô tả thái độ của chú rể Từ Hải cư xử với vợ xinh mới cưới. “Nửa năm hương lửa đang nồng. Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương”. Bởi sâu xa trong lòng của mỗi trượng phu, một khi gió giang hồ đã nổi thì bụng dạ bỗng phóng khoáng nôn nao như đại bàng vẫy cánh. “Trông vời trời bể mênh mông. Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong”. Trượng phu đích thực luôn cùng một trường nghĩa với “anh hùng”, một kiểu mẫu đàn ông lồng lộng nhân cách phi thường xuất chúng. Bọn họ đôi khi nhân văn coi đàn bà như thứ của nợ bầy nhầy trì kéo, kể cả thứ xoen xoét dẻo mỏ tỏ vẻ thủy chung cỡ như Thúy Kiều “chàng đi thiếp cũng quyết lòng xin đi”. Không phải ngẫu nhiên mà triết gia Mạnh Kha thuộc nước Lỗ bên Tàu đã mặc định ba phẩm chất ở trượng phu. Khi dư dật tiền thì không phè phỡn đi mát xa có công đoạn làm mát (phú quý bất năng dâm). Khi hết sạch tiền thì không lật lọng nháo nhác bán rẻ mình (bần tiện bất năng di). Khi bị tàn bạo đe dọa vẫn chính trực thẳng đầu không hề cúi (uy vũ bất năng khuất). Chúa ơi, sao mà hồi xưa lại có những đàn ông hay thế nhỉ.
Trượng phu thì cũng nhiều loại, và những trượng phu lỗi lạc thường hiếm hoi bật khóc. Và nếu có khóc thì cũng như câu thành ngữ cổ “anh hùng khấp huyết bất khấp lệ”, nôm na nghĩa là mắt chỉ bật máu chứ không chịu chảy nhạt hoét nước. Trước khi khóc, họ cũng có thể là những trượng phu bình thường, nhưng sau đấy thì thăng hoa thành những đại trượng phu kiệt hiệt. Bởi đơn giản, khí phách của cả một dân tộc chợt nhiên dồn tụ vào mấy giọt lệ long lanh hồng huyết ấy. Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng khi ưỡn ngực vươn đầu chịu chém “ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc” đã khóc như vậy. Rồi tổng đốc Hoàng Diệu trước lúc tử tiết, khi phải nhìn thấy thành Thăng Long nghi ngút khói thất thủ, thì mắt cụ bỗng huyết lệ đầm đìa. Thế mới biết câu danh ngôn trên không hề ngoa. Chao ôi, thật bất hạnh cho một dân tộc nào tuyệt không có những đại trượng phu biết khóc.
Tuy nhiên ở dung tục đời thường, nơi những trượng phu đích thực thường vắng mặt thì không hiểu sao chủ đề “nước mắt đàn ông” luôn là thời thượng, đặc biệt ở mấy hôm rồi lúc bóng đá đang diễn ra World Cup. Sân cỏ sũng sĩnh nước mắt của cầu thủ rồi của nam cổ động viên. Tất cả lên đồng như đám trẻ lên ba, cứ xểnh ra là khóc. Thắng cũng rơi lệ, thua cũng lệ rơi. Thậm chí có tuyển thủ đã khóc thảm thiết khi hát quốc ca, tới mức báo chí bị nhầm là bố anh này mất. “Trên mạng xã hội nhiều fan bày tỏ niềm khâm phục và ngưỡng mộ đối với tiền vệ 29 tuổi này khi gọi anh là “người anh hùng”. (Ngoi sao.net/20/06/2014). Đúng là thời nhân văn thái bình, muốn thành người hùng thì chỉ cần trang nghiêm vừa chào cờ vừa khóc.
Để trượng phu phải nhỏ lệ thì thường đấy là những nghịch cảnh sống chết cực kỳ bi tráng. Ở phương diện vĩ mô, đôi lúc nó xoay chuyển vận mệnh của cả một cộng đồng. Ở vi mô, nó thay đổi phá tung cả một đời người. Trước những nghịch cảnh đó, đa phần đàn ông bình thường đều lưỡng lự. Họ cay đắng thở dài, họ trăn trở nói phét. Duy chỉ có trượng phu là quyết định động thủ, cho dù họ sâu sắc biết có những việc không đáng làm nhưng không thể không làm. Nước mắt chầm chậm khe khẽ lăn. Sự dấn thân ở họ đã làm cho những chữ như “vị tha”, như “hy sinh”, như “tuẫn tiết” thăng hoa khỏi sáo rỗng để thành thiêng liêng. Cái câu “vô độc bất trượng phu” đại loại có nghĩa là vậy. Bởi trên cái cõi đời nhan nhản ích kỷ này, có sự cao thượng “độc ác” nào hơn là hy sinh chính bản thân mình.
World Cup là đại sự kiện nên đương nhiên sẽ có sự góp mặt của ít nhiều trượng phu. Nhưng nói cho cùng thì nó vẫn chỉ là một hội hè lâng lâng vui tươi. Vinh quang ở đấy đẫm đầy sự thoải mái giải trí. Brazil có thua Đức 1-7 thì đâu đã phải là một nghịch cảnh sinh tử của cả dân tộc. Vì thế những kiểu người hùng khóc nhè như anh chàng Neymar hay David Luiz thì cũng chỉ là thứ “anh hùng mít ướt”. Có lẽ vì thế mà đám đàn bà nông nổi ngày nay khi nhắc đến hai chữ “trượng phu” thì thường hớn hở hiểu theo nghĩa là hay hay là đèm đẹp.
Tất nhiên trong đội hình của Die Mannschaft hiển nhiên phải có nhiều đấng trượng phu. Phẩm chất “bất khuất” thường hay có ở những nhà vô địch. Nên thật dễ hiểu khi họ là những người ít mếu máo nhất trên ồn ào truyền hình. Tuy nhiên theo thuyết “anh hùng thường bi tráng nhỏ lệ trước nghịch cảnh” của thời mạt. Thì biết đâu đấy, những cỗ xe tăng chính hãng Germany ấy, sẽ nghẹn ngào bật khóc khi nghe ca sĩ người Hải Dương “lệ rơi” hát những bản tuyệt khúc của ban nhạc Đức “Modern Talking”.

Anal